Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın el değmemiş akarsuda saptanan turuncu renk değişimine, iklim ısınması nedeniyle derin katmanları çözülen donmuş toprağın yol açtığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, permafrost erimesinin sülfürlü kayalarla teması artırarak doğal asit kaya drenajını ve ağır metal salınımını tetiklediğini ortaya koydu.
Brooks Sıradağları bölgesinde yürütülen saha araştırmasında, 2022 ile 2024 yılları arasında altı farklı su havzasından toplanan veriler tahlil edildi. Çözülen katmanlardan sızan yer altı sularının minerallerle reaksiyona girmesi sonucu oluşan sülfürik asidin demir, alüminyum, nikel, çinko, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini serbest bıraktığı saptandı. Üst havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değerinin sızıntı alanlarında 3,2’ye gerilediği, bu bölgelerdeki metal ve sülfat yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat fazla olduğu bildirildi.
Metaller Akıntı Yönünde Kilometrelerce Taşınıyor
Ana nehir gövdelerinin nötr asitlik derecesini muhafaza etmesine karşın, yan kollardan gelen kirliliğin akıntı boyunca uzak mesafelere ulaştığı kaydedildi. Salmon Nehri üzerindeki 103 kilometrelik güzergahta yapılan incelemeler, yan akarsuların karışmasıyla sülfat derişiminin litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığını ve bu konsantrasyonun yol boyunca korunduğunu gösterdi.
Sıcak Kışlar ve Çinko Artışındaki Zirve
Wulik ve Agashashok nehir havzalarına ait geçmiş kayıtlar, kimyasal tablodaki en sert kırılmanın 2019 ve 2020 yıllarında gerçekleştiğini belgeledi. Söz konusu zaman aralığında Wulik Nehri’ndeki toplam çinko oranında yüzde 770’e ulaşan keskin artışlar saptandı.
Değişimin, bölgenin en ılık ve yoğun kar yağışlı geçtiği 2018-2019 kış sezonunu takip ettiği aktarıldı. Kar tabakasının toprağın donmasını önleyerek yer altı suyu hareketlerini hızlandırdığı belirtilirken, 2021-2024 aralığında Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat seviyelerinde yeniden düşüş kaydedildiği, nehrin asit nötralizasyon kapasitesinin arttığı ancak bu sürecin tam işleyiş mekanizmasının henüz netleşmediği ifade edildi.
